Vân dụng tư tưởng Phật giáo vào chính trị

Vua Trần Thái Tông tại chùa Yên Tử
Vua Trần Thái Tông tại chùa Yên Tử

Hãy nghe lời của Thiền sư Trúc Lâm tức Quốc sư Phù Vân nói với vua Trần Thái Tông ở trên đỉnh núi Yên Tử. “Phàm làm bậc nhân quân thì phải lấy ý muốn thiên hạ làm ý muốn của mình, lấy tấm lòng của thiên hạ làm tấm lòng mình”.

Đây chính là “lần đầu tiên không những tư tưởng Phật thể quan, mà ngay cả tư tưởng vô ngã của Phật giáo đã được vận dụng vào chính trị mà hình thành một học thuyết lãnh đạo. Thực như vậy, người lãnh đạo cần phải biết thủ tiêu ý muốn cá nhân của bản thân mình, đặt mình vào cái vị trí của những người khác, vị trí của tập thể thì mới có thể lấy ý muốn của mọi người mà làm ý muốn của mình”.

Vua Trần Thái Tông tại chùa Yên Tử
Vua Trần Thái Tông tại chùa Yên Tử

Các vua Trần, từ Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông cho đến Trần Nhân Tông, trước hay sau khi lên Yên Tử đều là những vị vua anh hùng, đã từng thống lĩnh quân dân ta ba lần đánh tan đế quốc quân Nguyên Mông mà vó ngựa xâm lược của chúng đã từng xéo nát nhiều vùng lãnh thổ rộng lớn từ Châu Á sang Châu Âu vào thế kỷ XIII.

Chiến công tưởng như đã đạt đến tuyệt đỉnh vinh quang, thế rồi sau khi lập nên nghiệp lớn và ổn định kỷ cương đất nước đều nhường ngôi cho con và đến với Yên Tử. Liệu có phải các ngài đã hiểu cái lẽ khôn cùng vượt lên trên cái sự sinh diệt biến hóa của “vận nước” mà Thiền sư Pháp Thuận diễn đạt ở trong bài “Quốc tộ” (Vận nước):

Quốc tộ như đằng hạc
Nam thiên lý thái bình,
Vô vi cư điện các
Xứ xứ tức đao binh,
Vận nước đan xen với nhau như mấy quấn
Đất trời Nam đang hưởng thái bình,
Nếu triều đình thấm nhuần lẽ vô vi
Mọi nơi sẽ không còn chiến tranh.

Tuy nhiên, chiến tranh không tùy thuộc ở một phía. Chính bởi vậy, trong “Trúc Lâm tông chỉ nguyên thanh” Ngô Thì Nhậm có viết : “Người ta thấy Điều ngự đệ nhất tổ đến ở chùa Hoa Yên thì bảo là Ngài xuất gia. Ta đã biết rằng Đức Ngài lúc bấy giờ, biết xem thiên hạ là công trong mối vô sự nhưng ở phía bắc vẫn còn có nước láng giềng mạnh mẽ, và chưa được an tâm.

Cái ý ấy chính là không tiện nói ra, sợ người ta dao động, cho nên đã nhằm được ngọn núi Yên Tử chính là núi cao nhất, phía Đông nhìn về Yên Quảng, có phía bắc liếc sang hai tỉnh Lạng,dựng lên ngôi chùa,  người thường dạo chơi để xem động tĩnh, cốt là để ngừa cái mối lo nước ngoài xâm phạm. Thật là một vị Vô Lượng Đại Thế Chí Bồ Tát”!

Mở đầu cho “Thiền tông chỉ nam ca” viết khi ngài còn trên ngai vua, Trần Thái Tông dù đã viết về thiền nhưng vẫn không quên nêu mục tiêu tối cao và cái nhiệm vụ tiên quyết của bất cứ nền chính trị nào, đó chính là “đặt mực thước cho hậu thế và làm khuôn mẫu cho tương lai”.