Phật giáo trong đời sống văn hóa, tâm linh của người Việt

Phật giáo trong đời sống văn hóa, tâm linh của người Việt

Trong suốt quá trình hình thành, phát triển Phật giáo Việt Nam đã có nhiều rất đóng góp đáng kể đối với sự phát triển kinh tế và xã hội của dân tộc trên nhiều lĩnh vực, trong đó có giáo dục. Có thể nói, Phật giáo được xem như là một trong những nhân tố quan trọng góp phần định hình lên các quan niệm, chuẩn mực, hệ giá trị đạo đức ở trong xã hội. Trong hệ thống giáo lý Phật giáo, chúng ta có thể tìm thấy được những cơ sở lý luận xác thực cho vấn đề đạo đức xã hội và hướng con người tói Chân, Thiện, Mỹ.

Phật giáo trong đời sống văn hóa, tâm linh của người Việt
Phật giáo trong đời sống văn hóa, tâm linh của người Việt

Ta biết rằng, khi xem xét bất kỳ một tôn giáo nào với tư cách là một hình thái ý thức xã hội độc lập với những hình thái ý thức xã hội khác, dễ dàng ta nhận thấy nó chứa đựng không ít các nội dung đạo đức, bao gồm những giá trị, chuẩn mực, lý tưởng đạo đức….Điều này đã được thể hiện rõ nét ở đạo Phật. Có thẻ thấy rằng, bên cạnh những giá trị đặc thù như bảo vệ niềm tin tôn giáo thiêng liêng thì Phật giáo khi du nhập vào Việt Nam còn đề cập đến những chuẩn mực đạo đức xã hội như hiếu thảo cha mẹ, trung thực, nhân ái và hướng tới cái thiện, tránh xa những điều ác…Toàn bộ những giá trị này đã được kết tinh, thể hiện tập trung trong nội dung giáo lý của Phật giáo mà thông qua hai cấp độ nhận thức chính là trình độ tâm lý và trình độ hệ tư tưởng.

Tuy nhiên, người Việt đã tiếp nhận Phật giáo từ tâm lý, bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam mà dựa vào đó mà lọc bỏ, kế thừa và phát huy các quan niệm, tư tưởng cũng như các chuẩn mực đạo đức sao cho phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội. Do đó, những nội dung cũng như tính chất, đặc điểm của giáo dục Phật giáo không thể nào không chịu sự quy định của các yếu tố tự nhiên và các yếu tố xã hội.

Ngoài ra, chúng ta cũng cần lưu ý đến tính chất và đặc thù của Phật giáo trong việc truyền tải các nội dung đạo đức đến với các cá nhân, xã hội so với một số hình thái ý thức, xã hội khác. Đạo đức tôn giáo có đặc điểm là những quy phạm, điều răn, cấm đoán…thuộc hệ thống giáo lý tôn giáo ngoài việc khuyến khích hướng thiện và  tạo ra sự đan xen giữa hy vọng và sợ hãi. Chẳng hạn như ở trong một số trường hợp, khi tu hành đạt đến năng lực “ tự giác”, con người hành động có đạo đức chủ yếu chính là do triết lý đạo đức tôn giáo đã thẩm thấu vào họ và trở thành nhân sinh quan trong cuộc sống.

Như vậy, khởi nguồn từ những lý do trên đây, đạo phật ở trong suốt quá trình thăng trầm lịch sử lâu đời, đã khẳng định rằng giá trị đích thực đối với sự nghiệp sáng tạo và bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống như là: hiền hòa, lễ độ, kiên nhẫn, vị tha, độc lập tự chủ và thương yêu đùm bọc lẫn nhau… có thể nói triết thuyết thì Phật giáo chứa đựng rất nhiều nội dung mang tính giáo dục sâu sắc. Hơn nữa là, Phật giáo còn đảm nhiệm vai trò là một chủ thuyết đạo đức, tham gia tích cực vào các việc xác lập, định hình nên hệ thống giá trị đạo đức ở trong xã hội. Tuy vậy, khi xem xét vấn đề giáo dục đạo đức xã hội của Phật giáo Việt Nam thì nhất thiết phải lưu ý đến những đặc trưng mang tính dân tộc, quy định tính chất và nội dung, cách thức giáo dục.

Trong khi đó, nói về mặt thực tiễn, Phật giáo Việt Nam đã từng đảm nhiệm rất xuất sắc vai trò giáo dục giá trị, đạo đức xã hội. Do hoàn cảnh lịch sử quy định thì Phật giáo ở trong suốt quá trình tồn tại, phát triển đã không ngừng thể hiện vai trò giáo duc, định hướng giá trị và đạo đức xã hội. Tùy thuộc vào mức độ ảnh hưởng ở từng thời khác nhau mà ảnh hưởng của Phật giáo đối với vấn đề giáo dục giá trị, đạo đức xã hội cũng khác nhau.